Bầu trời mưa bụi mịt mù, con đường nhỏ này dẫn đến cửa thôn. Một bà già 70 tuổi đi từng bước khó khăn về phía thôn.

Bào lão gọi là bà Thu, nhà của bà chính là ngôi nhà tranh cũ nát cạnh lối vào thôn, dân làng đều nói bà là quả phụ. Bà Thu đã đến nơi này từ nhiều năm trước, chồng bà mất sớm, bà một mình ngậm đắng nuốt cay nuôi nấng con khôn lớn. Nhưng con bà ra ngoài đi làm cũng rất ít về nhà, mỗi ngày một mình bà ở trong căn phòng vắng ngắt sống qua ngày, đôi khi còn bị người khác ức hiếp.

Hôm nay, bà Thu đi lên núi hái rau dại, vừa lúc chuẩn bị về nhà trời nổi mưa gió. Trên người bà trở nên ướt sũng, đi đường cũng rất khó khăn. Lúc này, từ đằng xa một chàng trai cường tráng mặc áo mưa chạy tới, vô tình làm bà Thu ngã xuống bùn đất, “Bà không có mắt à, nhìn thấy tôi chạy tới cũng không tránh ra, đáng đời”, chàng trai trừng mắt nhìn bà Thu nằm trên mặt đất nói.

Cơ thể bà Thu hơi run, đã mất đi cảm giác đi đứng, bà run rẩy nói: “Tôi… Tại tôi không tốt”. Nói xong bà Thu chảy nước mắt, chàng trai rời đi cũng không quay đầu lại. Nhìn bóng lưng chàng trai rời đi, bà Thu bất lực dùng hết sức đứng lên, nước mắt hòa lẫn với giọt mưa trên khuôn mặt đầy nếp nhăn của bà, hình dáng gầy gò ốm yếu lúc này lộ ra khiến lòng người chua xót.

Sau khi về nhà, bà Thu nằm ngủ trên giường vài ngày, người trong thôn không ai trông thấy bà. Trong thôn cũng truyền đi nhiều lời đồn đại: “Bác nói xem bà lão cửa thôn có chết hay không, lúc trước trông bà ấy có vẻ bị bệnh, không biết cầm cự được bao lâu”, một người dân mang theo một chiếc cuốc thì thầm. Một người phụ nữ bên cạnh cười ra tiếng: “Đúng vậy, không cần cự được bao lâu, nhắc đến cũng lạ, từ khi bà ấy chuyển đến thôn này chúng ta luôn không gặp may, bà ấy ra đi thì tốt hơn”.

Vài ngày sau, dân làng rất tò mò muốn đi xem bà Thu đã chết hay chưa, cả đoàn người lũ lượt kéo về phía ngôi nhà tranh. Khi đẩy cửa ra, cảnh tượng trước mắt khiến họ sợ ngây người. Anh Thiết trong thôn đang ngồi ở đầu giường đỡ bà Thu dậy cho bà ăn và uống thuốc, còn một tay nắm bóp chân của bà. Lúc này, một chàng trai dẫn đầu đứng ra hỏi: “Này anh Thiết, anh làm cái gì vậy, bà lão này lẽ ra phải đi rồi, anh còn tới đây chăm sóc bà ấy, nếu bà ấy vẫn còn một ngày, chúng ta gục đầu vào nấm mốc một ngày, anh cố tình đối đầu với cả làng ư”?

Bà Thu lộ ra một chút sợ hãi, tay không ngừng run rẩy. Anh Thiết đặt bà Thu ở phía sau, quay sang nhìn mọi người nói: “Các anh chị còn có lương tâm hay không, trước kia bác gái giúp chúng ta nhiều việc như vậy, bây giờ mọi người liền trở mặt, hôm nay chỉ cần có Thiết ở đây, các anh chị đừng có manh động, mau đi ra khỏi đây”.

Nhìn anh Thiết dũng cảm đứng ra, bà Thu ngồi ở phía sau chảy nước mắt, không ngừng ho khan. Bà kéo áo anh Thiết, ý bảo rằng không nên vì bà mà xuất đầu lộ diện. Anh Thiết nhìn bà Thu nói: “Bác gái, có tôi ở đây, bác đừng sợ, cùng lắm thì cháu liều mạng với họ, cũng không để họ đụng đến một sợi tóc của bác”.

Dân làng nhìn anh Thiết cầm cái cuốc trong tay, ngao ngán thở dài, quay người đi ra khỏi phòng. Bà Thu khóc đỏ hai mắt nói: “Thiết, sau này cháu không được trút giận thay bác, bác biết rõ tình trạng của mình không thể chịu đựng được bao lâu nữa, cháu đừng quản việc này nữa, bác không muốn cháu đối đầu với dân làng”.

Anh Thiết lắc đầu nói: “Không, không được, cháu sẽ không bỏ mặc bác, bác đừng lo lắng cho cháu, cháu không sợ”. Nói xong, anh Thiết quay đi chỗ khác. Bà Thu nhìn thấy trong mắt anh Thiết ướt lệ, bà dường như ý thức được thứ gì đó, giây phút này, bà Thu cảm nhận được tình yêu thương trên thế gian một lần nữa…

Anh Thiết ở cách bà Thu không xa, trong nhà có một người vợ hiền lành và hai đứa con trai. Kể từ khi biết anh Thiết thường xuyên ra ngoài đưa cơm cho bà Thu, vợ anh, Xuân Mai rất cảm thông, thường lặng lẽ làm thêm một chút thức ăn cho anh Thiết mang đến. Chị Mai nói: “Tuy chúng ta không giàu có nhưng có thể giúp được thì chúng ta sẽ giúp, bác gái một mình lẻ loi hiu quạnh, rất đáng thương, em thật sự không đành lòng”.

Anh Thiết nghe xong rất vui mừng, ôm chặt lấy vợ. Vào lúc này, anh cảm thấy Mai thật là một người vợ tốt khéo hiểu lòng người. Kể từ đó, ngôi nhà tranh ở cửa thôn thường xuyên tràn ngập tiếng cười. Anh Thiết thường mang theo vợ con đến chăm sóc bà Thu. Căn phòng vốn yên tĩnh trước đây bỗng trở nên ấm áp, hạnh phúc.

Bà Thu thường mỉm cười rồi rơi lệ. Bà rất cảm động và biết ơn cả nhà anh Thiết bầu bạn với mình. Một năm sau, bà Thu ra đi mãi mãi. Ngày đó hai vợ chồng anh Thiết khóc thật lâu, cử hành tang lễ cho bà Thu, cho bà một chiếc quan tài để cho bà yên tâm ra đi…

Trong đám tang, từng tiếng nhạc buồn xé nát trái tim của anh Thiết, xung quanh dân làng đứng đầy xem ‘cuộc vui’. anh Thiết cùng vợ đi đến bên cạnh bà Thu, với hai mắt đẫm lệ, anh nói: “Bác gái, mong bác ra đi thanh thản, sau này cháu sẽ đốt nhiều tiền giấy cho bác sang bên kia sống được tốt hơn”.

Lúc này, từ trong phòng đi ra là một người đàn ông to cao đi đến cạnh anh Thiết và đưa cho anh một phong thư, nói: “anh Thiết, đây là thứ mẹ tôi dặn dò trước khi lâm chung rằng nhất định phải đưa cho anh. Bà nói kiếp này không thể báo đáp ân tình của anh”. Nói xong, người đàn ông này bật khóc chạy ra ngoài.

Anh Thiết mang theo nước mắt mở phong thư ra, bên trong là một thiếp mời đám cưới. Phía trên có ghi địa chỉ, thời gian là vào ngày mồng 4 tháng sau. Anh Thiết không muốn nghĩ quá nhiều liền bỏ thư vào trong túi quần rồi vội vàng tiến hành hậu sự cho bà Thu.

Cứ như vậy, bà Thu lo toan cho anh Thiết xong, cuối cùng yên nghỉ trong nấm mồ dưới chân núi. Ngày mồng 4 tháng sau đã đến rất nhanh. Hôm nay vốn là trong thôn có hội làng, ở đây có một tập tục vào ngày mồng 4 hàng tháng toàn bộ dân làng tụ họp tại nhà trưởng thôn để cúng tế tổ tiên, cầu phúc cho con cháu. Nhưng anh Thiết vẫn nhớ tới thời gian ghi trên thiếp cưới là ngày hôm nay, anh trầm tư suy nghĩ cũng không hiểu dụng ý của bà Thu.

Anh Thiết nghĩ thầm, bác gái đã đi rồi, trong lòng có lẽ có việc gì đó cần mình giúp đỡ, hay là mình đi xem thế nào. Hôm nay, anh Thiết ăn mặc rất tuấn tú, chị Mai cũng mặc quần áo mới, mang theo hai con trai cùng đi đến nơi tổ chức đám cưới ghi trên thiếp mời, vừa đi vừa hỏi thăm địa chỉ, nhưng không có người từng nghe qua nơi này.

Anh Thiết có chút sốt ruột nói: “Mai, em nói chỗ này rốt cuộc là ở đâu, tìm kiếm lâu như vậy mà không thấy”. “Cái này em cũng không biết, đành hỏi thôi, chúng ta tiếp tục tìm đi”.

Cuối cùng, anh Thiết đã tìm được nơi này, nhưng anh nhìn về phía trước chỉ có một ngôi nhà đổ nát, đã lâu không có người ở. anh Thiết có chút thất vọng, mang theo vợ con mỏi mệt quay về nhà.

Trở về thôn, anh Thiết nghĩ hay là đến nhà trưởng thôn xem sao, nhưng sau khi đi, cảnh tượng trước mắt khiến anh lặng người. Nhà trưởng thôn đã biến thành một đống tro tàn, không một ai sống sót. Hóa ra, tối hôm qua, dân làng đi đến nhà trưởng thôn chuẩn bị dụng cụ cúng tế liền uống mấy chén rượu, buổi tối ngủ say khướt. Một người không cẩn thận đánh rơi ngọn nến xuống đất, làm toàn bộ ngôi nhà cháy trụi.

Nhìn đến đây, anh Thiết chợt hiểu ra, anh quay lại phần mộ của bà Thu dưới chân núi, quỳ trên mặt đất, không ngăn được nước mắt chảy xuống nói: “Bác gái, cám ơn bác, cám ơn bác đã cứu tính mạng cả nhà cháu, bác yên tâm an nghỉ đi”. Lúc này, dưới chân núi, đám cỏ trên mộ bà Thu rung lên hai cái…