130 ngân hàng quốc tế có tài sản trị giá hơn 47 nghìn tỷ dollars, tương đương với 1/3 ngành tài chính toàn cầu, đang dịch chuyển sang các nguyên tắc hoạt động mới, tuân thủ theo “Thỏa thuận Khí hậu Paris 2015”, mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định rời bỏ năm 2017. Và dầu đá phiến Mỹ có nguy cơ trở thành đối tượng chính đầu tiên bị chấm dứt cho vay dự án.

Thỏa thuận mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định rời bỏ năm 2017. Và dầu đá phiến Mỹ có nguy cơ trở thành đối tượng chính đầu tiên bị chấm dứt cho vay vốn.

Ngành công nghiệp khai thác dầu đá phiến Mỹ đứng trước nguy cơ lớn từ quyết định của Tổng thống Donald Trump

Hàng trăm ngân hàng thế giới cam kết bảo vệ môi trường

Việc hàng trăm ngân hàng quốc tế chuyển sang các nguyên tắc hoạt động mới, tuân thủ “Thỏa thuận Khí hậu Paris 2015” khiến các công ty nhiên liệu hóa thạch hiện nay sẽ khó tiếp cận nguồn vốn hơn nhiều, và đây có thể là một đòn chí mạng đối với ngành công nghiệp khai thác dầu đá phiến thế giới, trong đó phần lớn là của Mỹ.

Theo ông Simon Dettling, người đứng đầu “Sáng kiến tài chính về ​môi trường của Liên Hợp Quốc”, từ nay trở đi, khi phát hành các khoản vay, cùng với các yếu tố khác, ảnh hưởng của hoạt động kinh doanh đối với sự nóng lên toàn cầu sẽ được tính đến; đặc biệt là với các dự án năng lượng phi tái tạo như: Dầu mỏ, khí đốt và than đá.

Ông Simon Dettling nhấn mạnh, mặc dù hoàn toàn tự nguyện, nhưng nếu ngân hàng đi lệch khỏi các nguyên tắc môi trường và tài trợ cho các dự án dầu khí, than đá, sẽ xuất hiện các vấn đề ảnh hưởng đến các tổ chức tín dụng này. Các ngân hàng sẽ phải chứng minh sự tiến bộ trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu trong một khoảng thời gian dài, nếu không họ có thể mất tư cách là một bên tham gia thỏa thuận này, dẫn đến suy giảm uy tín nghiêm trọng.

Vị quan chức này cảnh báo, đây không đơn thuần là vấn đề hình ảnh, mà các nhà hoạt động khí hậu đang ngày càng sử dụng những hành động thực tế trực tiếp hơn, ví dụ như tổ chức các vụ đình công trong các doanh nghiệp không tích cực thúc đẩy chương trình bảo vệ khí hậu (như Amazon và Google đã phải đối mặt trong thời gian gần đây) và tẩy chay các công ty không tham gia vào cuộc chiến chống lại sự nóng lên toàn cầu. Vì vậy, một ngân hàng vi phạm các nguyên tắc của một doanh nghiệp có trách nhiệm sẽ xuất hiện nguy cơ thiệt hại rất lớn.

Những gã khổng lồ tài chính như Deutsche Bank, Citigroup, Barclays, ABN Amro, BNP Paribas, Commerzbank, Lloyds Banking Group và Societe Generale đã cam kết tham gia sáng kiến ​​này và sẽ giảm mạnh các khoản tín dụng cho doanh nghiệp không bảo vệ môi trường.

Mối quan tâm đột ngột của các ngân hàng về khí hậu trái đất được coi là niềm vui của “năng lượng xanh”, nhưng là nỗi buồn của năng lượng phi tái tạo. Về chủng loại thì ngành năng lượng hóa thạch, chủ yếu là dầu khí, than đá sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất, còn về tầm quốc gia thì Mỹ sẽ là nước chịu đòn đầu tiên, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố rút Mỹ khỏi “Thỏa thuận Khí hậu Paris 2015” và Mỹ là nước gây ô nhiễm hàng đầu thế giới.

Ông Trump phá bỏ những nỗ lực của người tiền nhiệm

Tại Hội nghị Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu 2015 (COP 21) ở Paris - Pháp, tổng cộng 195 nước đã đồng ý thỏa thuận chống biến đổi khí hậu với mục tiêu chung duy trì nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng từ 2 độ C trở xuống tính tới hết thế kỷ này.

Để thực hiện mục tiêu này, mỗi quốc gia cam kết cắt giảm lượng phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính trong từng giai đoạn, như Trung Quốc quyết tâm giảm 18% đến năm 2030, còn Tổng thống Mỹ khi đó Barack Obama cam kết giảm 26-28% đến năm 2025. Tuy nhiên, đến tháng 6/2017, chỉ vài tháng sau khi lên nắm quyền, ông Donald Trump đã đảo ngược quyết định của người tiền nhiệm.

Vị tân Tổng thống Mỹ vào thời điểm đó đã chỉ trích thỏa thuận này là “trò lừa đảo”, thiếu công bằng và làm tổn hại đến nền kinh tế Mỹ. Ông cho rằng, Mỹ chẳng việc gì phải chi phần lớn số tiền khoảng 100 tỷ USD cho một thỏa thuận không có tính ràng buộc. Ngoài ra, để giảm khí thải, Mỹ phải cắt giảm quy mô sản xuất, đóng cửa bớt nhà máy, người dân mất việc làm, doanh nghiệp tốn thêm chi phí và Mỹ sẽ tiêu tốn thêm “hàng tỉ, hàng tỉ USD”, trong khi còn nợ công hơn 20.000 tỉ USD.

Ông Trump giải thích hành động của mình là để làm lợi cho nước Mỹ. Tuy nhiên nó lại gây hại cho thế giới, bởi Mỹ chỉ đứng sau mỗi Trung Quốc trong danh sách các quốc gia gây hiệu ứng nhà kính lớn nhất (Trung Quốc là 20,09%).

Việc Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận đồng nghĩa với việc 17,89% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên thế giới không được giảm thiểu, đồng thời ngân quỹ sẽ mất đi một nhà đóng góp lớn nhất, ảnh hưởng mạnh mẽ đến các chương trình bảo vệ môi trường, phá hủy kế hoạch khống chế mức tăng nhiệt của bầu khí quyển dưới 2%, nhằm bảo vệ trái đất.

Quyết định của người đứng đầu Nhà Trắng với định hướng “Nước Mỹ là trên hết” cho đến nay vẫn vấp phải sự chỉ trích kịch liệt của Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu, kể cả từ những đồng minh thân thiết trong EU. Và đến thời điểm hiện nay, Mỹ có thể sẽ phải trả giá vì hành động của Chính quyền Trump.

Việc các ngân hàng dịch chuyển hướng hoạt động sẽ đặc biệt ảnh hưởng đến ngành công nghiệp khai thác dầu đá phiến, mục tiêu ưa thích của các phong trào chống lại sự nóng lên toàn cầu, mà Mỹ chính là quốc gia khai thác dầu đá phiến lớn nhất, gây ra thảm họa môi trường lớn nhất và bị cáo buộc là quốc gia vô trách nhiệm nhất.

Dầu đá phiến Mỹ sẽ chịu đòn lớn nhất?

Việc khai thác dầu đi kèm với việc giải phóng khí đồng hành, nhưng ngành công nghiệp dầu đá phiến của Mỹ không có cơ sở hạ tầng và cơ sở sản xuất để thu giữ, lưu trữ và vận chuyển lượng khí này. Những đường ống được xây dựng tại các mỏ dầu đá phiến đã đầy kín dầu thô, do đó lượng khí đồng hành khổng lồ từ các mỏ dầu đá phiến của Mỹ chỉ đơn giản là bị đốt cháy cả ngày lẫn đêm.

Theo ước tính của công ty tư vấn Na Uy Rystad Energy, lượng khí đốt hiện đang được đốt bỏ trong mỏ đá phiến Perm gấp đôi so với lượng khí được khai thác tại giếng lớn nhất ở Vịnh Mexico - khu phức hợp Mars-Ursa, thuộc sở hữu của công ty Royal Dutch Shell, với công suất lên tới 7,5 triệu mét khối mỗi ngày.

Theo số liệu của Rystad Energy, tình hình cũng tương tự tại khu vực Bakken ở Bắc Dakota, nơi có tới 14 triệu mét khối khí đốt bị đốt cháy mỗi ngày.

Nếu thêm khu vực Perm vào đây, tổng lượng khí đồng hành bị đốt bỏ sẽ nhiều hơn mức tiêu thụ nhiên liệu của các quốc gia như Hungary, Israel, Azerbaijan, Colombia hoặc Romania. Theo Cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ, chỉ tính riêng lượng khí thải mê-tan từ quá trình đốt khí trong lưu vực Perm tương đương với tổng lượng khí thải của hai triệu chiếc ô tô.

Hậu quả của dầu đá phiến đối với môi trường là vô cùng tai hại. Do đó các công ty dầu đá phiến Mỹ là đối tượng chính và đầu tiên cho việc chấm dứt cho vay dự án, trong khi ngành công nghiệp dầu đá phiến Mỹ đang rất khó khăn, cần tăng thêm rất nhiều nguồn lực tài chính.

Theo cơ quan phân tích Baker Hughes, nếu vào đầu năm nay có 885 giàn khoan đang hoạt động ở Mỹ, thì đến thời điểm hiện nay chỉ còn 713, tức là khoảng 20% đã đóng cửa. Còn nghiên cứu của Dallas Fed cho thấy, ở một trung tâm sản xuất dầu đá phiến lớn nhất của Mỹ là Texas, số lượng việc làm ngành dầu khí trong nửa đầu năm đã giảm gần 2% và các đơn xin khoan khai thác mới giảm 21% so với năm ngoái.

Công ty phân tích Cowen & Co. cho biết, các nhà khai thác dầu khí đã tiêu sạch 56% tổng ngân sách chỉ trong chưa đầy nửa năm và đến nay đã cạn kiệt nguồn vốn. Do đó việc các ngân hàng cam kết tuân thủ với định hướng của “Thỏa thuận Khí hậu Paris 2015” có thể giáng một đòn chí tử vào ngành công nghiệp Mỹ đang trong một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Giới phân tích dự báo, nếu không được bơm thêm tiền, vào cuối tháng 11, toàn bộ ngành công nghiệp này có thể phá sản.

Hơn nữa, sự thay đổi chính sách của các ngân hàng cũng ảnh hưởng rất lớn đến ngành năng lượng hóa thạch khác của Mỹ. Theo số liệu chính thức, hơn 40% năng lượng của Hoa Kỳ được sản xuất từ các nhà máy nhiệt điện (chạy than), có tới 14 tiểu bang như Kentucky, Colorado hay Wyoming... lượng điện sản xuất chủ yếu từ than đá.

Các ngân hàng sẽ siết chặt các con đường tiếp cận vốn của các doanh nghiệp khai thác than, sản xuất điện của Mỹ. Ngoài ra, điều này cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn tới hàng loạt doanh nghiệp sản xuất các phương tiện giao thông, máy móc chạy bằng dầu lửa của Mỹ.

Đến lúc đó, liệu Nhà Trắng và phố Wall có đủ lực để cứu ngành năng lượng hóa thạch, đặc biệt là ngành công nghiệp vàng đen của nước Mỹ? Hay dầu đá phiến Hoa Kỳ sẽ trở thành nạn nhân đầu tiên vì chính sách của chính quyền Trump?

Nguyễn Ngọc