Dự án ICISE (Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành) là mô hình phục vụ nghiên cứu khoa học, phi lợi nhuận nên việc phải trả nhiều tỉ đồng tiền thuê đất là ngoài tầm tay

Ngày 30-6, đại diện Văn phòng UBND tỉnh Bình Định cho biết ông Hồ Quốc Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh này, vừa có văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, miễn tiền thuê đất đối với dự án ICISE (phường Ghềnh Ráng, TP Quy Nhơn) do vợ chồng GS Trần Thanh Vân, Chủ tịch Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam (Pháp) - GS Lê Kim Ngọc (Chủ tịch Hội Bảo trợ trẻ em Việt Nam tại Pháp) đầu tư.

Năm lần kiến nghị

Theo đó, ông Hồ Quốc Dũng kiến nghị miễn tiền thuê đất đối với phần diện tích 167.661,5 m2 dùng để xây dựng cơ sở nghiên cứu khoa học thuộc dự án ICISE.

UBND tỉnh Bình Định sẽ chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát, bảo đảm ICISE hoạt động đúng mục đích. Trong trường hợp ICISE sử dụng diện tích đất thuê nhưng không phục vụ cho hoạt động khoa học và giáo dục, chính quyền địa phương này sẽ chịu trách nhiệm chỉ đạo các cơ quan chức năng trực thuộc tính toán thu tiền thuê với diện tích đất này. Theo ông Hồ Quốc Dũng, dự án ICISE là mô hình mới, có tính đặc thù, phục vụ nghiên cứu khoa học. Chủ đầu tư dự án (Công ty TNHH Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành) là doanh nghiệp (DN) hoạt động phục vụ nghiên cứu khoa học, không có lợi nhuận nên thời gian qua gặp không ít khó khăn về tài chính. Tính từ năm 2018 đến nay, đây là lần thứ 5, lãnh đạo tỉnh Bình Định gửi văn bản kiến nghị về việc này.

Hoạt động của dự án ICISE với sản phẩm là kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học được công bố quốc tế (chủ yếu là nghiên cứu cơ bản), các báo cáo này có giá trị khoa học cao và là cơ sở cho các nghiên cứu ứng dụng đi vào thực tiễn trong tương lai. Đồng thời, các lớp khoa học chuyên đề là bước đệm trong đào tạo cơ sở cho các nhà khoa học, nhất là các thế hệ trẻ. Dù các sản phẩm của Trung tâm ICISE có giá trị khoa học cao nhưng trước mắt chưa thể lượng hóa như sản phẩm thương mại nên Công ty TNHH Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành chưa đáp ứng điều kiện để được chứng nhận là một DN khoa học - công nghệ (KH-CN) theo quy định tại Nghị định số 13/2019/NĐ-CP của Chính phủ về DN KH-CN, có hiệu lực từ ngày 20-3-2019. Tuy nhiên, tính chất hoạt động trên thực tế của ICISE gần như một DN KH-CN mang tính phục vụ cộng đồng.

Toàn cảnh ICISE, nơi diễn ra nhiều hội thảo khoa học quốc tế Liên tục bị hối thúc nộp thuế

Để thực hiện các thủ tục xây dựng và đưa ICISE hoạt động độc lập theo tinh thần quốc tế, Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam phải thành lập pháp nhân là Công ty TNHH Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành. Theo GS Trần Thanh Vân, năm 2008, tại một buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Bình Định, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định Vũ Hoàng Hà thời điểm đó có cam kết chính quyền địa phương sẽ cấp đất miễn phí và hỗ trợ hết mức để xây dựng ICISE.

Tháng 8-2011, UBND tỉnh Bình Định đã giao cho công ty này hơn 21,1 ha đất ở phường Ghềnh Ráng trong thời hạn 50 năm để xây dựng ICISE. Trong đó, gần 4,35 ha xây khách sạn, bungalow (nhà nghỉ riêng biệt) để kinh doanh thì đã trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê 50 năm. Diện tích đất còn lại được dùng để xây dựng các công trình phục vụ khoa học, giáo dục và môi trường, không kinh doanh nhưng vướng các quy định pháp luật, không thuộc diện được miễn tiền thuê đất. Sau 2 năm triển khai xây dựng, tháng 8-2013, ICISE giai đoạn 1 khánh thành và đưa vào hoạt động. Từ đó đến nay, ICISE đã tổ chức hơn 60 hội nghị khoa học quốc tế với sự tham dự của khoảng 5.500 nhà khoa học quốc tế. Trong đó, có 13 người đoạt giải Nobel, 2 giải Fields (được coi là giải Nobel trong toán học), 2 giải Kavli (giải thưởng cao nhất ở lĩnh vực thiên văn học) và 1 giải thưởng vật lý Dirac (giải thưởng danh giá nhất trong ngành vật lý lý thuyết)… Tuy nhiên, từ năm 2013, ICISE liên tục nhận được thông báo phải nộp tiền thuê đất của Chi cục Thuế TP Quy Nhơn. Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Thuế TP Quy Nhơn, cho biết theo quy định hiện hành, dự án ICISE chưa đủ điều kiện để được miễn tiền thuê đất.

Tính đến thời điểm này, tổng số tiền thuê đất tại dự án ICISE lên đến gần 7,1 tỉ đồng. "Lúc đầu làm việc, ông Vũ Hoàng Hà cam kết sẽ cấp đất miễn phí để triển khai dự án ICISE. Nhưng sau khi triển khai dự án thì liên tục bị đòi nợ tiền thuê đất. Nếu không giải quyết dứt điểm việc này, tôi rất khó thuyết phục mạng lưới các nhà khoa học tiếp tục tham gia hỗ trợ cho các hoạt động khoa học và giáo dục tại ICISE như hiện tại" - GS Trần Thanh Vân bức xúc.

Vượt thẩm quyền của địa phương

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định Hồ Quốc Dũng, những đóng góp của ICISE và vợ chồng GS Trần Thanh Vân - GS Lê Kim Ngọc là rất to lớn đối với đất nước chứ không chỉ với tỉnh Bình Định. Quan điểm xuyên suốt của các thế hệ lãnh đạo tỉnh Bình Định là miễn toàn bộ tiền thuê đất đối với diện tích phục vụ khoa học phi lợi nhuận. Tuy nhiên, do mô hình của ICISE quá mới, quá đặc thù và vượt thẩm quyền của tỉnh nên chưa thể áp dụng các quy định hiện hành để miễn tiền thuê đất. Vì vậy, lãnh đạo tỉnh Bình Định liên tục có văn bản gửi Thủ tướng và các bộ, ngành chức năng đề nghị xem xét, tháo gỡ, không thu tiền thuê đất đối với 167.661,5 m2 đất phục vụ khoa học của ICISE.